Beschrijving:

Een digitaal platform voor participatie is een tool die burgers, belanghebbenden of andere betrokken personen in staat stelt om na te denken, zich uit te spreken of deel te nemen aan projecten of overheidsbeleid.

Onder digitale tools, ook wel ‘civic tech’ genoemd, zijn enkele softwarepakketten platformen voor het organiseren en aanbieden van tools voor burgerparticipatie. Meestal gaat het om veelzijdige online participatieplatformen, die in veel contexten voor verschillende doeleinden gebruikt kunnen worden. Ze kunnen een fysiek instrument aanvullen of op zichzelf staan.

Het opzetten van een dergelijk platform kan op het eerste gezicht complex lijken, maar het kan eenvoudig worden opgevat aan de hand van een paar algemene fasen die hieronder worden beschreven.

Doelstellingen:

Digitale platformen bieden niet alleen communicatiekanalen om informatie te delen, maar creëren ook mogelijkheden voor participatie door mensen in staat te stellen te reageren op voorstellen, ideeën in te dienen, te stemmen of enquêtes in te vullen. Daarnaast bieden ze ruimte voor dialoog en zelfs samenwerking tussen burgers onderling. Ze streven er ook naar de transparantie te vergroten door inzichtelijk te maken hoe beslissingen worden genomen en hoe bijdragen worden gebruikt.

Online platformen kunnen op zichzelf als participatietool worden gebruikt. Bijvoorbeeld als onderdeel van een online raadpleging om ideeën van burgers te verzamelen over een wijkvernieuwingsplan.

Ze kunnen echter ook gekoppeld worden aan andere participatieve processen. Bijvoorbeeld om het werk van een burgervergadering te organiseren of om het beheer van een burgervergadering te coördineren.

Deliverables en resultaten :

Dit zijn de meest voorkomende functies op deze online platformen:

• Voorstellen formuleren
• Stemsysteem om te kiezen of te rangschikken
• Collaboratieve redactie
• Bespreking en opmerkingen
• Enquêtes en polls ontwerpen
• Projecten monitoren en nieuws publiceren

Door een online platform voor burgerparticipatie op te zetten, kun je, naast andere resultaten, meetbare gegevens verwachten voor het analyseren van de betrokkenheid van burgers (aantal voorstellen en opmerkingen, aantal deelnemers, aantal stemmen, ...), terwijl je inclusie vergemakkelijkt via digitale middelen, die misschien niet alle doelgroepen bereiken (en misschien zelfs meer doelgroepen uitsluiten), maar die een diversificatie betekenen in vergelijking met uitsluitend ‘offline’ participatie.

Het maakt het mogelijk om consultatieruimten en -momenten open te stellen voor verschillende individuen, zonder fysieke bijeenkomsten te vervangen die bevorderlijker zijn voor collectief leren, uitwisseling en beraadslaging. Ze stellen een groep ook in staat om zich te blijven inzetten tussen twee bijeenkomsten of na afloop van een proces.

Vóór

De doelstellingen van het platform bepalen

Eerst en vooral moet je de behoeften en de doelstellingen van het online participatieplatform bepalen, net als het publiek waarvoor het bedoeld is:

• Waarvoor zal het platform worden gebruikt?
• Welke deelnamemodaliteiten worden voorzien?
• Welke vormen van participatie wil je aanmoedigen?
• Welke soorten actoren zullen bijdragen aan het proces?
• Welke functies zijn nodig om de betrokkenheid van gebruikers te faciliteren?

Aan de hand van de antwoorden kun je de meest geschikte oplossing kiezen. In dit stadium kan het ook nuttig zijn om een steekproef van burgers, als toekomstige gebruikers van het platform, te betrekken. Dit helpt om hun verwachtingen op het gebied van online participatie te begrijpen en ervoor te zorgen dat de tool geschikt is om de gewenste doelstellingen te bereiken.

Het kan eenvoudiger zijn om mensen te benaderen die al betrokken zijn bij participatieve initiatieven, bijvoorbeeld via een adviesraad of een burgervergadering, maar je kunt je ook via andere communicatiekanalen openstellen voor een breder publiek.

Een platform kiezen en uitbesteding overwegen

Zodra de doelstellingen van het platform zijn gedefinieerd, is de volgende stap het selecteren van een platform en, indien nodig, een dienstverlener om mee samen te werken. De meeste platformen op de markt bieden een vergelijkbare basisfunctionaliteit, maar verschillen in geavanceerdere of specifieke functies.

Een van de bekendste open-source platformen is ‘Decidim ’[1]. Het werd aanvankelijk door de gemeente Barcelona opgezet, maar is nu algemeen beschikbaar en beschikt over talrijke functies en updates via de community.

Dit is de softwareoplossing die bijvoorbeeld wordt gebruikt door de Federale Overheidsdienst Beleid & Ondersteuning BOSA met ‘mijnopinie.belgium.be‘. Andere veelgebruikte online platformdiensten in België zijn: BPart, Go Vocal (CitizenLab), Fluicity, … In Frankrijk heeft de vereniging ‘Décider Ensemble’ een observatorium voor civic tech en digitale democratie, met analysenota’s over verschillende dienstverleners inzake digitale participatie en een lijst van dienstverleners.

Afhankelijk van je bestaande interne competenties heb je meer of minder ondersteuning nodig om het platform voor te bereiden, te implementeren, te begeleiden en te beheren. Het kan daarbij relevant zijn om een vergelijkende analyse uit te voeren op basis van jouw situatie, om het platform te vinden dat het beste past bij jouw behoeften, rekening houdend met je budget, eventuele technische vereisten van je IT-afdeling of andere belangrijke criteria (toegankelijkheid, gebruikersinterface, gebruikerslicentie, ...)

De inhoud van het platform voorbereiden

Een online burgerparticipatieplatform kan een grote hoeveelheid informatie bevatten, verspreid over verschillende pagina’s en secties: startpagina, presentatie van het participatieproces, uitleg over de aangeboden participatiemiddelen (ideeën indienen, stemmen, polls, ...), wettelijke kennisgeving, privacyverklaring, gebruiksvoorwaarden van het platform, ...

De structuur van het platform, toegankelijk via het administratiedashboard, maakt het mogelijk om alle teksten, afbeeldingen en andere informatiedragers te organiseren en voor te bereiden die moeten worden gemaakt en, indien nodig, vertaald voordat ze worden gepubliceerd.

Houd bij het opstellen van deze inhoud rekening met een duidelijke taal die toegankelijk is voor iedereen, vanuit het oogpunt van de toekomstige gebruikers van het platform.

Platformbeheerders trainen

De platformen zijn vaak toegankelijk en gebruiksvriendelijk; Het beheren van een online platform is echter niet altijd een evidente zaak. Het kan soms even duren voordat je het administratiedashboard onder de knie hebt, dus het is belangrijk om ervoor te zorgen dat de verantwoordelijken voor het platformbeheer volledig begrijpen hoe het werkt en welke instellingen en opties beschikbaar zijn.

Het platform testen

Voordat je het platform publiekelijk uitrolt, moet je testen of alles goed werkt door een paar testers uit te nodigen, bijvoorbeeld je collega's of burgers. Zij kunnen door alle pagina's van het platform bladeren en de eventuele bugs, inconsistenties of vertaalproblemen opsporen. 

Tijdens

Administratie en moderatie

Tijdens de gebruiksfase van het platform is het belangrijk om regelmatig activiteiten te organiseren om participatie aan te moedigen. Daarom zijn et begeleiders en moderatoren nodig die toezicht houden op de inhoud die door gebruikers van het platform wordt gepubliceerd. Zij moeten er ook voor zorgen dat iedereen zich constructief en respectvol uitdrukt en bieden technische ondersteuning of reageren op vragen of mogelijke tussenkomsten van burgers. 

Vergeet bovendien niet te zorgen voor het IT-onderhoud van het platform, in het bijzonder de software-updates, om ervoor te zorgen dat het goed werkt en veilig blijft.

De behoefte aan begeleiding en moderatie varieert naargelang het platform bedoeld is om individuele meningen te verzamelen, uitwisselingen tussen individuen mogelijk te maken of om te stemmen over ideeën of voorstellen.

Communicatie met het grote publiek

Om het platform levendig te houden, is goede externe communicatie essentieel. Aarzel dus niet om de actieve deelname van burgers aan het platform aan te moedigen via de communicatiekanalen die je tot jouw beschikking hebt, nieuwsbrieven, posters op straat, sociale media, ...

Na

Gegevensanalyse

Au terme de la période d'utilisation de la plateforme, la première chose à faire est d'analyser les données récoltées. Selon votre projet, il peut s'agir de propositions citoyennes, de votes, de résultats d'enquête ou de sondage, de commentaires sur des projets, etc. Identifiez les tendances générales, les préoccupations principales et les chiffres-clés pour préparer le suivi à accorder aux résultats issus de la plateforme. Bien entendu, selon la manière dont est séquencé votre projet, il peut également être nécessaire de procéder à une analyse des propositions, votes et autres contributions en cours de processus.

Monitoring van de resultaten

Op basis van de analyse van de gegevens die je via het platform hebt verzameld, moet je vervolgens de follow-up van het participatieproces plannen, of het nu gaat om een publieke presentatie over de aanbevelingen of om de implementatie van voorstellen.

Het online platform kan ook worden gebruikt om te rapporteren over de voortgang van projecten die voortkomen uit het online participatiesysteem. Het is belangrijk om transparant te blijven communiceren over de manier waarop rekening is gehouden met de bijdragen van burgers in de beslissingen die aan het einde van het proces zijn genomen.

Het platform archiveren

Los van het feit dat het online platform al dan niet wordt hergebruikt voor andere participatieve processen in de toekomst, moet je aan het einde van je project minstens de startpagina bijwerken, om uit te leggen wat er gaat gebeuren met het project en wat er nu mogelijk is op het platform. Zo voorkom je dat de indruk wordt gewekt dat het platform verwaarloosd wordt.

Evaluatie

Na afloop van het project is het altijd nuttig om het onlineplatform te evalueren en zeker de impact ervan op het participatieproces. Het verzamelen van feedback van gebruikers is een zeer goed uitgangspunt.

Meer info: 

* [1] Om meer te weten over dit platform Decidim en zijn geschiedenis, werden in februari 2025 in Brussel twee conferenties gehouden tijdens Fosdem’25 (Free and Open source Software Developers' European Meeting)  

- Carolina Romero Cruz, “How a city platform became a global community”, Fosdem 2025, Brussels, bekijk online: (video); (presentatie)

- Nil Homedes, Andrés Pereira de Lucena, “Free/libre/open-source software (FLOSS), FLOSS as a public policy: The case of Decidim”, Fosdem 2025, Brussels, bekijk online: (video); (presentatie)